مقایسه استرس شغلی و شادکامی ذهنی در بین اعضای هیأت علمی دانشگاه های آزاد اسلامی و دولتی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ارسنجان

2 عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز

چکیده

به منظور مقایسه میزان استرس شغلی و شادکامی ذهنی در بین اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد اسلامی و دولتی، تعداد 300 نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد و دولتی استان فارس به صورت تصادفی در دسترس انتخاب شده و پرسشنامه های استرس شغلی اعضای هیات علمی و شادکامی ذهنی پاناس را تکمیل نمودند. نتایج با استفاده از روشهای آماری t و تحلیل واریانس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.نتایج پژوهش حاضر نشان دادکه اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاداسلامی در مقایسه با دانشگاه های دولتی از میزان استرس شغلی بیشتر به ویژه در ابعاد مقررات حاکم، آشفتگی نقش، ارتباط با دانشجو و مسائل رفاهی و مالی برخوردارند. همچنین اعضای هیات علمی دارای مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد، استرس شغلی بیشتری را تجربه می نمایند. در شاخص های شادکامی ذهنی نیز اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد عاطفه منفی بیشتر و رضایت از زندگی کمتری را گزارش نمودند. لازم است برنامه های مدونی برای ارزیابی مداوم از وضعیت استرس
شغلی و رضایت شغلی و عوامل موثر بر آن در اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاداسلامی به عمل آید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparison of work stress & subjective well being between Islamic Azad University & Governmental Universities Staffs

نویسندگان [English]

  • Gh.Reza Chalabianloo 1
  • Behnam Talebi 2
چکیده [English]

In order to comparison of work stress & subjective well being between Islamic Azad University & governmental university staffs,300 staffs of Fars province universities selected by random sampling procedure & completed work stress questionnaire of university staffs & PANAS subjective well being. Data analyzed by t-test & analyze of variance. Results indicated that there are significant differences between groups in work stress scores in favor of Islamic Azad University staffs in sub scales such as current rules, role confusion, relationship with students & financial –welfare. Also Islamic Azad University staffs reported more negative affect & lower life satisfaction. It is necessary that heads of universities will be design evaluating programs for continues evaluation of work stress & work satisfaction & related variables in Islamic Azad University staffs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • University Staffs
  • Work Stress
  • Subjective Well Being

 

 

 

 

                       

مقایسه استرس شغلی و شادکامی ذهنی

در بین اعضای هیأت علمی دانشگاه های آزاد اسلامی و دولتی[1]

 

غلامرضا چلبیانلو[2]

بهنام طالبی [3]

 

چکیده

به منظور مقایسه میزان استرس شغلی و شادکامی ذهنی در بین اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد اسلامی و دولتی، تعداد 300 نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد و دولتی استان فارس به صورت تصادفی در دسترس انتخاب شده و پرسشنامه های استرس شغلی اعضای هیات علمی و شادکامی ذهنی پاناس را تکمیل نمودند. نتایج با استفاده از روشهای آماری t و تحلیل واریانس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.نتایج پژوهش حاضر نشان دادکه اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاداسلامی در مقایسه با دانشگاه های دولتی از میزان استرس شغلی بیشتر به ویژه در ابعاد مقررات حاکم، آشفتگی نقش، ارتباط با دانشجو و مسائل رفاهی و مالی برخوردارند. همچنین اعضای هیات علمی دارای مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد، استرس شغلی بیشتری را تجربه می نمایند. در شاخص های شادکامی ذهنی نیز اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد عاطفه منفی بیشتر و رضایت از زندگی کمتری را گزارش نمودند. لازم است برنامه های مدونی برای ارزیابی مداوم از وضعیت استرس
شغلی و رضایت شغلی و عوامل موثر بر آن در اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاداسلامی به عمل آید.

کلمات کلیدی: اعضای هیات علمی، استرس شغلی، شادکامی ذهنی

مقدمه

 ارگان (به نقل از فرسه[4] و زاف[5]، 999 ) معتقد است که وقتی فرد در شرایطی قرار  می گیرد که تحت فشار است و احساس ناراحتی و ناکامی می کند، گفته می شود که وی تحت استرس می باشد. در تعریفی دیگر، استرس به عنوان فرسودگی بدنی و عاطفی درنظر گرفته می شود که بر اثر مسائل و مشکلات واقعی یا خیالی به وجود
می آید (کویل [6]، ادواردز، هاننیگان، فوترگیل و بورنارد، 2005). برای فهم بهتر استرس بایستی به سه جز توجه نمود : 1-  بعد فیزیولوژیکی  2-  بعد وقایع و محرک هایی که استرس را به وجود آورده اند 3- بعد ارزیابی شناختی از موقعیت یا استرس های موجود. در اصل امروزه اعتقاد براین است که استرس، ارزیابی شناختی از محرک های پیرامونی و جنبه های فیزیولوژیکی است (بیکر[7]، دمروتی،  دی بوئر وشائوفلی، 2003).

اشتغال یکی از ارکان اصلی هویت یابی انسان ها است. در شرایطی که وضعیت اجتماعی– اقتصادی جامعه به صورتی نیست که افراد، شغل مورد نظر خود را انتخاب کنند و این شغل است که افراد را انتخاب می کند و نه افراد مشاغل را، در نتیجه افراد برای یافتن پاسخی برای سوالات اصلی در مورد هویت خود، تمایلات شخصی را قربانی سرعت عمل در پاسخ دهی به سوالات اصلی هویت یابی اجتماعی خود خواهند نمود. استرس شغلی، می تواند وقتی رخ دهد که تعارضی بین تقاضاهای شغلی و میزان کنترل یک کارمند بر روی این تقاضاها، وجود داشته باشد ( نیوباری – بیرچ[8] و کمالی[9]، 2001). استرس شغلی یکی از رایج ترین پدیده ها در محیط های شغلی دارای روابط بین فردی است (گواریتالت – چالوین[10]، کالیچ من، دمی و پیترسون، 2000). نوع استرس های شغلی، با توجه به محیط های مختلف شغلی، می توانند متفاوت از همدیگر باشند. در محیط های آموزشی نیز به دلیل شرایط خاص این
 محیط ها، استرس های خاصی وجود دارند. در درون سازمان ها عوامل متعددی
می توانند منجر به بروز استرس گردند که از آن جمله می توان به این موارد اشاره نمود (اوساریمه آبه[11]، 2008): عوامل مربوط به سیاست سازمانی (مقررات خشک، نابرابری در پرداخت ها، جابجایی مداوم و ...)، عوامل مربوط به فرایندهای سازمان (ارتباطات ضعیف، بازخورد ضعیف در باره عملکرد و ...)، عوامل مربوط به تشکیلات سازمان (تمرکز بیش از حد در تصمیم گیری،  امکانات اندک برای ارتقا و پیشرفت و ...)، عوامل مادی و فیزیکی (فقدان امکانات فیزیکی مناسب، سر و صدا و گرمای زیاد، آلودگی هوا و ...).

رایت[12] و کروپانزانو[13] (2004) به این نتیجه رسیده اند که مباحث مربوط به سلامت روانی در هیچ دوره ای به اندازه عصر کنونی از اهمیت برخوردار نبوده است. برهمین اساس به دلیل تغییرات چشمگیر و روز افزون در قوانین و ساختارهای اداری و صنعتی و سازمانی، شادکامی ذهنی کارکنان به شدت در معرض آسیب و خطر قرار گرفته است ( کینیونن[14]،گیورتز و مائونو، 2004). توجه به موضوع شادکامی ذهنی کارکنان در تمامی رده ها و سطوح، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. چرا که تبعات این موضوع شامل رفتارها، فرایند تصمیم گیری، زندگی اجتماعی، خانوادگی و زناشویی آنها می شود ( وار[15]، 2005). براساس دیدگاه کییس[16]، هیسوم و لوپو (2000) شادکامی ذهنی در ارتباط با محیط های کاری و سازمانی، مربوط به ادراک و ارزیابی کارکنان آن مجموعه از کیفیت زندگی و کیفیت کارکردهای اجتماعی و روانشناختی آنها
می شود. افرادی که شادکامی ذهنی بالایی دارند تصمیم های برتر و بهتری اتخاذ نموده، رفتارهای بین فردی بهتری را بروز می دهند و عملکرد سطح بالاتری را نشان می دهند ( رایت و کروپانزانو، 2004).

در حال حاضر دانشگاه ها به عنوان عامل کلیدی توسعه اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی جوامع بشری، نقشی حیاتی در امر آموزش سرمایه انسانی ایفا
می کنند. تجزیه و تحلیل عوامل موثر در رشد و توسعه جوامع بشری اعم از پیشرفته و در حال رشد، بیانگر آن است که کارآمد و اثر بخش بودن نظام آموزشی
در هر کشور، به رشد و توسعه همه جانبه آن کشور کمک شایانی می کند. نهاد های آموزشی به این نکته پی برده اند که بدون داشتن نیروی انسانی متعهد و متخصص، قادر نخواهند بود که پاسخگوی نیازهای روزافزون آموزش جامعه خود باشند(مشبکی[17]، 1999). تغییراتی که در طول دو دهه اخیر در سرتاسر جهان
و در موسسات متولی سطوح آموزشی بالا رخ داده است، باعث شده تا ماهیت کار
در این نهادها و موسسات، تغییر یافته و فشار بیشتری بر اساتید این نهاد وارد گردد. (وینفیلد[18]، 2000).

تحقیقات مختلفی که انجام گرفته اند نشان داده اند که برخلاف تصور عموم، معمولا" استرس های شغلی در بین افراد شاغل در محیط های دانشگاهی و بهداشتی، بالاتر از سایر محیط هاست (کوترل[19]، 2001). گیللسپی[20]، والش، وینفیلد، استاف و دئوا (2001) و وینفیلد، گیلپسی، استاف، دئوا و هاپواراچی (2002) نشان دادند که اعضای هیات علمی دانشگاه ها، علی رغم تصور عموم مبنی بر کم استرس بودن شغل شان و با توجه به شرایط خاص حاکم بر دانشگاه ها از قبیل استقلال عمل بیشتر و آزادی بیشتر برای اعضای هیات علمی، در سال های اخیر به دلیل تغییرات صورت گرفته در سیاست های اعمال شده توسط مجموعه مدیریت های کلان در سطح کشورهای جهان و سوق دادن بیشتر آنها به سمت نهادهای غیر دولتی و خصوصی سازی آنها، باعث افزایش سطح استرس های شغلی دراین قشر گردیده است. جکسون[21] و روت من[22] (2006) نیز نشان دادند که در بین اعضای هیات علمی دانشگاه ها، میزان استرس شغلی به دلیل حجم زیاد کار و ویژگی های شغل، بالا است. بر همین اساس، این افراد استرس شغلی و بیماری های جسمی و روانی بیشتری داشته و تعهد سازمانی کمتری را تجربه می کنند. ابوسریه[23] (1996) نشان داد که اصلی ترین منبع استرس شغلی اعضای هیات علمی، شغل این گروه است. پس از آن تقاضاهای خانوادگی، فشار زمانی، مشکلات مالی، ارتباط با دیگران منابع دیگر استرس شغلی آنان است. دلایل اصلی ایجاد فشار در محیط کار نیز شامل انجام تحقیقات، محدودیت های زمانی، ارتباط با دیگران، تدریس، بورکراسی و تقاضاهای دانشجویان بودند. فیشر [24](1994) نیز معتقد است که اعضای هیات علمی به دلیل تعدد نقش های اجتماعی خود از قبیل تدریس، تحقیق، ارائه مقاله و شرکت در سمینارها، راهنمایی دانشجویان و ... تنشی پیچیده و چند جانبه را تجربه می نمایند.

وینفیلد و همکاران (2003) با انجام پژوهشی بر روی اعضای هیات علمی 17 دانشگاه کشور استرالیا، نشان دادند که اعضای هیات علمی دانشگاه ها از سلامت عمومی کمتری برخوردار هستند. به ویژه این که آنها در پژوهش خود دانشگاه ها را از نظر قدمت به سه دسته دانشگاه های جدید، میان سال و قدیمی تقسیم نمودند و نتایج ارزیابی آنها نشان داد که اعضای هیات علمی دانشگاه های تازه تاسیس و جدید در مقایسه با دو گروه دیگر، از وضعیت سلامت روانی کمتری برخوردارند. در اوایل دهه 1990 پژوهش گسترده ای در فاصله سال های 1993 – 1991 بر روی اعضای هیات علمی دانشگاه های 14 کشور انجام گرفت. نتایج این پژوهش نشان داد که استرس ناشی از  تغییرات مربوط به آئین نامه های ارتقا  و تلاش برای رسیدن به درجه استادی در بین اعضای هیات علمی این دانشگاه ها بسیار بالا بود. اصلی ترین عامل نارضایتی شغلی گزارش شده مربوط به مدیریت دانشگاهی و شیوه های نادرست مدیریت کلان در دانشکده ها و دانشگاه ها بود ( آلتباچ[25]، 1996). موسترت[26]، روت من، موسترت و نل (2008) با انجام پژوهشی بر روی اعضای هیات علمی دانشگاه ها دریافتند که تمامی شاخص های مربوط به استرس شغلی، از جمله ارتباط با همکاران، کنترل بر شغل، ویژگی های شغل و حجم کار رابطه معناداری با وضعیت منفی بهداشت و سلامت جسمانی داشته و سلامت جسمانی نیز رابطه معناداری با غیبت از کار دارد.

مجموع پژوهش های انجام شده نیز نشان داده اند که در بین اعضای هیات علمی دانشگاه ها، زنان در مقایسه با مردان، استرس های شغلی بیشتری را تجربه می نمایند (بلیکس[27]، کروئیس، میشل و بلیکس، 1994). پژوهش ها نشان داده اند که عمده ترین منبع کاهش رضایت شغلی در زنان، تعارض نقش و ابهام نقش می باشد (دنیلز[28] و گاپپی[29]، 1994). اما تحقیقات دیگر نیز تفاوتی را بین دو جنس نشان ندادند (وینفلید و همکاران، 2003؛  وینفیلد و همکاران، 2001).

از آن جایی که دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی ایران تحت نظارت و پوشش نهاد های متفاوتی قرار دارند، لذا در کنار تشابهاتی که در برخی زمینه ها و قوانین حاکم بر آنها وجود دارد، وجود پاره ای از اختلافات نیز اجتناب ناپذیر می باشد. با عنایت به وجود تفاوت هایی در سیستم مدیریتی و برخی قوانین حاکم بر دانشگاه های آزاد اسلامی و دانشگاه های تحت پوشش وزارت علوم تحقیقات و فن آوری، ضروری به نظر می رسد که این موضوع مورد بررسی بیشتری قرار گیرد که آیا میزان استرس شغلی و نوع آن در بین اعضای هیات علمی این دو دانشگاه تفاوت های
معنی داری با همدیگر دارند؟ همچنین این مساله که میزان شادکامی ذهنی اعضای هیات علمی این دو دانشگاه چه تفاوت هایی با همدیگر دارند؟ می تواند موضوع پژوهشی مطلوبی باشد.

 

روش تحقیق

 از آن جایی که هدف پژوهش حاضر مقایسه میزان استرس شغلی و شادکامی ذهنی در بین اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد اسلامی و دولتی می باشد، در نتیجه پژوهش حاضر علی - مقایسه ای و از نوع پسرویدادی است.

جامعه، نمونه و روش نمونه گیری:

 جامعه آماری پژوهش حاضر، کلیه اعضای هیات علمی شاغل در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی استان فارس بودند. از جامعه فوق نمونه ای به حجم تقریبی 750 نفر به صورت نمونه گیری در دسترس، از بین دانشگاه های آزاد اسلامی ارسنجان، مرودشت،‌ شیراز، کازرون،‌ جهرم، فیروزآباد و فسا و دانشگاه های دولتی شیراز، پیام نور شیراز، دانشگاه صنعتی شیراز و دانشگاه داراب انتخاب شدند. از تعداد 405 پرسشنامه عودت داده شده، تعداد 87 پرسشنامه به صورت ناقص پاسخ داده شده بود که در نتیجه حذف گردیده و 318 پرسشنامه کامل و قابل بررسی بودند. از 318 پرسشنامه، 166پرسشنامه مربوط به اعضای هیات علمی دانشگاه های دولتی بوده و 152 پرسشنامه مربوط به اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد بود. برای برابری تعداد پرسشنامه ها و نمونه های انتخاب شده، تعداد 16 پرسشنامه از بین پرسشنامه های مربوط به اعضای هیات علمی دانشگاه های دولتی و 2 پرسشنامه متعلق به اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد به صورت تصادفی حذف گردید تا در نهایت، اطلاعات بر مبنای 300 پرسشنامه، مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. لازم به یادآوری است که مبنای انتخاب نمونه مورد نظر، دارا بودن حداقل مدرک فوق لیسانس،‌حداقل سه سال اشتغال به صورت استخدام رسمی تمام وقت در دانشگاه ها (افراد مدعو و حق التدریس یا هیات علمی نیمه وقت شامل جامعه آماری نمی گردید) و فعالیت به عنوان عضو هیات علمی آموزشی بود. از نظر ترکیب جنسیتی نیز، تعداد 238 نفر مرد (33 / 79 درصد) و 62 نفر زن (66 / 20 درصد) بودند. از نظر تحصیلاتی نیز، تعداد 117 نفر دارای تحصیلات کارشناسی ارشد و یا دانشجوی دکتری (39 درصد ) و 183 نفر دارای تحصیلات دکتری (61 درصد) بودند. حداقل مدت استخدام، 3 سال و حداکثر 33 سال بودند.

 

ابزارهای پژوهش

1-  پرسشنامه استرس شغلی اعضای هیات علمی دانشگاه: چون مقوله استرس شغلی وابستگی به شرایط خاص شغلی دارد، لذا هر پرسشنامه ای، مناسب ارزیابی آن در یک شغل خاص نمی باشد. از آن جایی که مقوله استرس اعضای هیات علمی دانشگاه ها چندان مورد توجه قرار نگرفته است و اگر هم اندک نگاهی به آن شده، شرایط خاص دانشگاه های مختلف مدنظر قرار نگرفته است، ‌لذا پرسشنامه ای که میزان و نوع استرس های شغلی این طیف را مورد ارزیابی و سنجش قرار دهد، وجود نداشت. با توجه به این موضوع، با در نظر گرفتن شرایط شغلی و استرس های احتمالی موجود در این حرفه، ‌اقدام به تهیه پرسشنامه محقق ساخته گردید. برای تهیه این پرسشنامه، ابتدا با مراجعه حضوری به حدود 50 نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه ها ( 28 نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد و 22 نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه های دولتی)، پس از توضیح مفهوم استرس شغلی و هدف پژوهش، از آنها خواسته شد تا اصلی ترین مشکلات و استرس های شغلی خود را روی برگه ای یادداشت نموده و در اختیار محققین قرار دهند. پس از جمع آوری برگه ها و آگاهی از موارد مورد اشاره و همچنین مرور منابع قبلی، فراوانی تکرار هر یک از عوامل استرس زا مشخص و استخراج گردید و براساس فهرست حاصل، مهم ترین عوامل استرس زای اعضای هیات علمی دانشگاه ها تعیین شد. در مرحله بعد، سوالاتی جهت ارزیابی هر یک از این عوامل تهیه شده و پرسشنامه ای با 75 سوال تنظیم گردید. پرسشنامه مذکور به 5 نفر از متخصصان روانشناسی و علوم تربیتی ارائه شد تا سوالات را از نظر شاخص های روانسنجی مورد ارزیابی و بررسی قرار دهند. بر اساس پیشنهادات حاصل، تعداد 15 سوال از پرسشنامه حذف و یا در سوالات دیگر ادغام گردید.

پس از ایجاد تغییرات مذکور، پرسشنامه 60 سوالی تهیه شده بر روی 73 نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد و دولتی که مایل به تکمیل آن بودند، به صورت مقدماتی اجرا شد تا تغییرات احتمالی و نقایص پرسشنامه برطرف شود. براساس نتایج حاصل و بر مبنای همبستگی هر سوال با نمره کل ‌و آماره های توصیفی حاصل، تعداد 5 سوال دیگر نیز حذف گردید و فرم نهایی پرسشنامه با 55 سوال تهیه شده و آماده اجرای نهایی گردید.

از آنجاییکه امکان دسترسی وهمکاری اعضای هیات علمی دانشگاه ها بسیار دشوار بود، لذا براساس نظر متخصصین مربوطه، بنا گردید اعتبار و پایایی پرسشنامه به صورت همزمان با اجرای نهایی آن [30] مورد استفاده قرار گیرد. لذا پرسشنامه استرس شغلی اعضای هیات علمی دانشگاه ها بر روی 318 نفر نمونه نهایی پژوهش اجرا گردید. پس از اجرا و با محاسبه همبستگی هر سوال با نمره کل و بر مبنای آماره های توصیفی، مجددا" 5 سوال دیگر نیز حذف گردید و پرسشنامه با 50 سوال مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.جهت بررسی  اعتبار سازه ای پرسشنامه از روش تحلیل عاملی با چرخش واریماکس استفاده شد. براساس درصد نسبی واریانس کل تبیین شده توسط عوامل دارای ارزش ویژه بالاتر از یک و با توجه به نمودار اسکری حاصل از انجام تحلیل، نتایج 6 عامل را به عنوان مهم ترین عوامل مورد ارزیابی توسط این پرسشنامه نشان دادند. جدول شماره 1، نتایج مربوط به ارزش ویژه عوامل حاصل و واریانس هر عامل را نشان می دهد.

 

                 جدول1: درصد واریانس تبیین شده توسط عوامل

عامل

ارزش ویژه

واریانس

درصد نسبی

عامل اول

62/17

89/33

89/33

عامل دوم

78/13

51/26

40/60

عامل سوم

47/2

76/4

16/65

عامل چهارم

31/2

45/4

62/69

عامل پنجم

14/2

12/4

74/73

عامل ششم

10/2

03/4

78/77

 

به منظور تعیین این که هر سوال مربوط به چه عاملی از استرس شغلی است، از روش چرخش واریماکس استفاده گردید. با بررسی محتوای سوالات قرار گرفته بر روی هر عامل، عوامل مربوط به این پرسشنامه به ترتیب به این صورت نام گذاری گردیدند: عامل اول یا  شیوه ارزیابی و مقررات حاکم،عامل دوم یا آشفتگی نقش، عامل سوم یا میزان تسلط علمی،عامل چهارم یا شیوه ارتباط با دانشجو،عامل پنجم یا مسائل مالی و رفاهی، عامل ششم یا شیوه ارتباط با همکاران.

برای ارزیابی ثبات درونی پرسشنامه نیز از روش آلفای کرونباخ استفاده گردید که به ترتیب ضرایب 93/0، 93/0، 95/0، 89/0، 90/0 و 87/0 برای عوامل به دست آمد. بدیهی است آلفای کل پرسشنامه نیز 91/0 به دست آمد.

2- پرسشنامه شادکامی ذهنی پاناس (PANAS ):این پرسشنامه برای اولین بار توسط واتسون[31]، کلارک[32] و تلگن[33] (1988) با عنوان « مقیاس عاطفه مثبت و عاطفه منفی » ساخته شد که بعدها با اضافه شدن مقیاس رضایت کلی از زندگی،‌به عنوان مقیاس شادکامی ذهنی شهرت یافت. نسخه اولیه پرسشنامه برای هر یک از ابعاد عاطفه مثبت و منفی دارای 10 آیتم بود که در ادامه 5 سوال نیز به عنوان شاخص های رضایت کلی از زندگی به آنها اضافه گردید. آلفای کرونباخ مقیاس در مطالعه اولیه 88/0 گزارش گردید (واتسون و همکاران، 1988). در ایران نیز بخشی پور و دژکام (1384) ضمن تائید ساختار عاملی پرسشنامه، ضریب آلفای آن را برای هر یک از خرده  مقیاس ها 87/0 محاسبه نموده اند.

 

یافته ها

میزان و نوع استرس های شغلی اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد اسلامی و دولتی با استفاده از روش t گروه های مستقل مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت. جدول شماره 2، نتایج مربوط به مقایسه میزان استرس شغلی کلی و انواع آن را در بین دو گروه نمونه نشان می دهد. لازم به ذکر است مفروضه یکسانی واریانس ها توسط آزمون لون مورد ارزیابی قرار گرفت و تعدیل های لازم بر روی درجه آزادی، با استفاده از این آزمون اعمال گردید.

 

جدول2: مقایسه میزان استرس شغلی و مولفه های آن در بین

اعضای هیات علمی دانشگاه های دولتی و آزاد

 

نوع استرس شغلی

گروه

میانگین

انحراف معیار

t

Df

Sig.

استرس

 کلی

دانشگاه های آزاد

99/ 167

87/ 4

07/ 6

39/143

01 /0

دانشگاه های دولتی

69/ 104

33/23

شیوه ارزیابی

و مقررات حاکم

دانشگاه های آزاد

59/ 23

98/ 0

96/41

79/ 152

001/0

دانشگاه های دولتی

45/ 5

10 /5

آشفتگی

نقش

دانشگاه های آزاد

64/ 30

44/2

92/ 33

43/ 177

001/0

دانشگاه های دولتی

66/ 10

67/6

تسلط

علمی

دانشگاه های آزاد

48/ 12

80/ 2

23/4

82/ 200

N

دانشگاه های دولتی

53/ 10

83/ 4

ارتباط

 با دانشجو

دانشگاه های آزاد

73/ 58

75/ 2

88/35

32/ 155

001/ 0

دانشگاه های دولتی

76/ 19

76/ 12

مسائل

 رفاهی و مالی

دانشگاه های آزاد

76/12

23/1

46/ 18

10 / 165

001 /0

دانشگاه های دولتی

97/ 5

25/ 4

ارتباط

با همکاران

دانشگاه های آزاد

98/ 7

29/ 1

55 /2

08/237

N

دانشگاه های دولتی

47/ 6

04/ 2

 

نتایج جدول فوق نشان می دهد که اعضای هیات علمی دانشگاه های آزاد اسلامی، میزان استرس شغلی بیشتری به ویژه در زمینه های شیوه ارزیابی و مقررات حاکم، آشفتگی نقش، شیوه ارتباط با دانشجو و مسائل رفاهی و مالی،در مقایسه با اعضای هیات علمی دانشگاه های دولتی تجربه می نمایند.

برای مقایسه دو جنس در زمینه استرس شغلی نیز از روش t گروه های مستقل استفاده شد که نتایج در جدول شماره 3 ارائه شده است.

 

جدول 3: مقایسه دو جنس در میزان و انواع استرس شغلی

 

نوع استرس شغلی

گروه

میانگین

انحراف معیار

t

Df

Sig.

استرس کلی

مذکر

37/ 133

1/ 8

25/ 1

298

N

مونث

15/ 148

5/ 11

شیوه ارزیابی

و مقررات حاکم

مذکر

43/14

73/ 9

26/ 1

298

N

مونث

01/ 16

81/ 9

آشفتگی نقش

مذکر

37/ 20

27/ 11

65/ 1

298

N

مونث

73/22

69/ 10

تسلط علمی

مذکر

18/ 19

12/ 10

85/ 1

298

05 /0

مونث

55/ 21

77/ 9

ارتباط با دانشجو

مذکر

00/ 39

92/21

30/ 1

298

N

مونث

58/ 42

29/ 20

مسائل رفاهی و مالی

مذکر

27/9

56/ 4

37/ 1

298

N

مونث

08/ 10

60/ 4

ارتباط با همکاران

مذکر

73/ 5

72/ 2

87/0

298

N

مونث

03/6

03/ 3

 

نتایج جدول فوق نشان می دهد که بین دو جنس در میزان کل استرس شغلی و زمینه های مختلف آن تفاوت معنی داری وجود ندارد، تنها ا