ارزیابی سطح مدیریت کیفیت فراگیر در کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان‌شرقی و ارائه راهکار جهت ارتقای آنها

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز

2 کارشناس ارشد مدیریت آموزشی

چکیده

پژوهش حاضر به روش توصیفی–  پیمایشی و با هدف ارزیابی سطح مدیریت کیفیت فراگیر در کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان‌شرقی و ارائه راهکار جهت ارتقای آنها، در صدد آن انجام شد. متغیرهای مورد نظر عبارتند از: تعهد، مشتری گرایی، آموزش، واقع‌گرایی، مشارکت و همکاری و بهبود مستمر. جامعه آماری همه 94 مدیر شاغل در کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان‌شرقی بوده و ابزار جمع‌آوری تحقیق در این تحقیق پرسشنامه محقق ساخته می‌باشد که توسط مدیران کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان‌شرقی تکمیل شده است و شامل 6 مؤلفه با 42 گویه است، پس از اطمینان از روایی و اعتبار آنها پایایی پرسشنامه از طریق آلفای کرونباخ برای وضعیت موجود بالاتر از 75/0 حاصل گردید. این داده‌ها با استفاده از روش‌های آمار توصیفی و استنباطی چون فراوانی، آزمون t تک نمونه‌ای و MANOVA توسط نرم افزارSPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و مشخص شد که با توجه به نتایج آزمون تی تک نمونه‌ای، تفاوت معناداری بین وضعیت موجود(میانگین نمونه) و مطلوب(میانگین نظری) با احتمال 99 درصد وجود دارد. بنابراین می‌توان گفت وضعیت موجود بالاتر از وضعیت استاندارد مطلوب میانگین نظری) بوده و این فاصله از لحاظ آماری نیز معنادار است. نتایج بیانگر آن است که وضعیت کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان‌شرقی در خصوص مدیریت کیفیت جامع در حالت کلی در حد نسبتاً بالاتری از میانگین و در حد مطلوب قرار دارد. و این یافته پژوهشی نشان می‌دهد انتظارات مراجعان در کتابخانه های عمومی استان آذربایجان‌شرقی به نحوخوبی برآورده می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The assessment of the total quality management (TQM) level in public library in East Azarbiajan province and presenting aprocedure for its prowotion

نویسندگان [English]

  • Mohammad Ali Farnia 1
  • Saeid Mofazfi Yamchi 2
چکیده [English]

The present Study is descriptive survey and evaluates the level of TQM in public libraries in Eastern Azrbaijan and evaluates presents a procedure to promote it. Variables considered are: commitment, customer integration, training, realism, participation and cooperation and continuous improvement. The statisiticale population, was all 94 directors working in public libraries, East Azarbaijan and the tools for gathering data was researcher made  questionnaire.The managers of public libraries in East Azarbaijan completed which includes six components with 42 questions.The reliability, using cronbach alpha was 0.75 . The descriptive and inferentiale statistics were used to analyze the data. According to the results of t-test, there is significant difference between the status qua(sample average) and optimal(theoretical mean).The results indicate that the situation of public libraries in East Azarbaijan Province, based on totale  quality management, in general, is relatively higher than average level and is considered desirable. This findings shows that clients’expectations in the public library in East Azarbaijan province are met very well.

کلیدواژه‌ها [English]

  • psychological health life
  • Identity styles
  • identity commitment

 

 

 

 

                       

ارزیابی سطح مدیریت کیفیت فراگیر در کتابخانه‌های عمومی

استان آذربایجان‌شرقی و ارائه راهکار جهت ارتقای آنها

 

دکتر محمدعلی فرنیا[1]

سعید مفضفی یامچی[2]

 

چکیده

پژوهش حاضر به روش توصیفی–  پیمایشی و با هدف ارزیابی سطح مدیریت کیفیت فراگیر در کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان‌شرقی و ارائه راهکار جهت ارتقای آنها، در صدد آن انجام شد. متغیرهای مورد نظر عبارتند از: تعهد، مشتری گرایی، آموزش، واقع‌گرایی، مشارکت و همکاری و بهبود مستمر. جامعه آماری همه 94 مدیر شاغل در کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان‌شرقی بوده و ابزار جمع‌آوری تحقیق در این تحقیق پرسشنامه محقق ساخته می‌باشد که توسط مدیران کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان‌شرقی تکمیل شده است و شامل 6 مؤلفه با 42 گویه است، پس از اطمینان از روایی و اعتبار آنها پایایی پرسشنامه از طریق آلفای کرونباخ برای وضعیت موجود بالاتر از 75/0 حاصل گردید. این داده‌ها با استفاده از روش‌های آمار توصیفی و استنباطی چون فراوانی، آزمون t تک نمونه‌ای و MANOVA توسط نرم افزارSPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و مشخص شد که با توجه به نتایج آزمون تی تک نمونه‌ای، تفاوت معناداری بین وضعیت موجود(میانگین نمونه) و مطلوب(میانگین نظری) با احتمال 99 درصد وجود دارد. بنابراین می‌توان گفت وضعیت موجود بالاتر از وضعیت استاندارد مطلوب میانگین نظری) بوده و این فاصله از لحاظ آماری نیز معنادار است. نتایج بیانگر آن است که وضعیت کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان‌شرقی در خصوص مدیریت کیفیت جامع در حالت کلی در حد نسبتاً بالاتری از میانگین و در حد مطلوب قرار دارد. و این یافته پژوهشی نشان می‌دهد انتظارات مراجعان در کتابخانه های عمومی استان آذربایجان‌شرقی به نحوخوبی برآورده می‌شود.

واﮊگان کلیدی: مدیریت کیفیت فراگیر. کتابخانه‌های عمومی و ارزیابی

 

مقدمه

امروزه کیفـیت[3] و تامین خواسته های مشتریان هرسازمانی بی تردید بزرگترین و مهمترین دغـدغه همان سازمان می باشد و یکی از مهمترین سازمانـهای نقش آفرین در جامعه کتابخـانه های عمومی می باشند. بی تردید کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی عامل توسعه وکلید رشد و ترقی هرکشوری محسوب می شود. جوامع پیشرفته تنها از طریق رشد و توسعه کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی خود توانسته اند، دشواریهای عقب ماندگی را کنار بزنند و در جاده هموار توسعه که همان بهبود کیفیت زندگی است، گام بردارند. و هر ملتی به ازای سرمایه گذاری در این مهم، قادر است آینده بهتر و پر ثمرتری را برای خویش ترسیم کند.

یکی از مسائل اساسی در هر جامعه ای توجه به نظام آموزشی و فرهنگی آن جامعه می باشد که این امر موجب ترقی و پیشرفت و تکامل یا عقب ماندگی آن می گردد. بنابراین توجه به مسائل آموزشی فرهنگی و کیفیت آن در هر جامعه ای نقش حیاتی در بقای آن جامعه و حرکت آن در جهت رشد و توسعه دارد. به همین لحاظ ضروری است در هر کشوری به رشد و توسعه نظام آموزشی و فرهنگی و بهبود کیفیت آن توجه نمود (تابنده،1383).

بهبود کیفیت به هر حال از مسئولیت های مدیریت ارشد به شمار می آید.
مدیران ارشد، نظام های سازمانی را پی ریزی می کنند و سرانجام تصمیم می گیرند که چگونه کالاها و خدمات باید طراحی و تولید شوند. بهبود کیفیت فرایندی
است کـه شـروع آن منـوط بــه احساس تعهد مدیران به کیفیت جامع است. اثر بـخشی

کارکنان نتیجه مستقیم کیفیت نظامی است که مدیران پدید آورده اند (حیدری تفرشی و همکاران، 1381).

درهمین راستا برای همگامی با تحولات سریع و روزافزون جهان کنونی و با توجه
به رشد چشمگیر نهادها و سازمان های مختلف و تعدد وظایف و مسئولیت ها،
ضرورت هماهنگ کردن منابع مالی و انسانی به منظور نیل به اهداف مورد نظرتا
حداکثر کارایی، توجه بیش از پیش به علم یا هنر مدیریت ضروری به نظرمی رسد
(اونز، 1377).

بزرگترین مسئله جوامع امروزی تغییرات وسیع و عمیقی است که در زمینه های مختلف اجتماعی،  اقتصادی، سیاسی، فنی و ... روی داده است. نـظام های اطلاعـاتی و کتابخـانه های عمومی نیز بعنوان محـور و نقطه مرکزی  تغییرات در هر جامعه است و با توجه به این که اصل رضایت استفاده کنند گان، اصلی است همگانی و مقبولیت جهانی دارد، لذا خدمات ارائه شده توسط کتابخانه های عمومی نیز در نهایت
می توانند برحسب میزان رضایت استفاده کنند گان ارزیابی شوند و این میزان رضایت به کیفیت خدمات توسط کتابخانه بستگی دارد.

تاریخ علم مدیریت گویای این نکته است که از ابتدای قرن بیستم، علم مدیریت
به صورت رشته ای تخصصی با چهارچوب و تعاریف مشخصی در بین سایر علوم ظاهر شده و تا امروز تطور و تحولـی در خور توجه داشته است و یکی از شیوه های نوین مدیریتی که امروزه در اکثر کشورهای جهان و موفق ترین شرکت ها و سازمانهای خدماتی و صنعتی به کار گرفته می شود، مدیریت کیفیت فراگیر است (نجف بیگی، 1382).

کیفیت فراگیر یک اصل است که بعد تبدیل به ابزار می شود. یعنی ابتدا باید ایده و فکر کیفیت جامع درذهن   تک تک کارکنان شکل گیرد تا پس از مدتی مفاهیم ذهنی آن تبدیل به عمل شود و به عنوان یک ابزار افزایش دهنده کیفیت در سازمانها به کار گرفته شود (خدیوی، 1381).

«اوانز»[4]در سـال 2000 به ترویـج اندیشة مـدیریت کیفیت در سـازمانهای خدماتی و

کتابخانه­های انگلستان پرداخته و اذعان می­دارد که در این کشور، برای ارزیابی خدمات کتابخانه‌های عمومی و دانشگاهی، از روشهای مختلف مدیریت کیفیت استفاده می­شود.

بروفی و کولینگ[5] (1996) معتقدند مدیریت کتابخانه ها در بیشتر مواقع با اصول نوین همگام بوده و تئوری های مدیریت تاثیر عمیقی بر مدیریت کتابخانه داشته است. بنابراین می توان از رویکرد نوین مدیریت کیفیت فراگیر در اداره کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی در جهت افزایش کیفیت خدمات ارائه شده، رضایت مندی کاربران و کارکنان، مدیریت موثرتر و کارآمدتر و در نهایت دستیابی به اهداف مورد نظر بهره جست و رشد و بالندگی کتابخانه ها و در نهایت توسعه جامعه خصوصاً در ابعاد فرهنگی را موجب شد.

کتابخانه و مراکز اطلاع رسانی نه تنها نشان دهنده توجه عمیق به مسائل آموزشی و فرهنگی است. بلکه، لازم است تا بهره وری و اثربخشی خود را به اثبات برساند. بنابراین آشنایی با مفاهیم نوین مدیریتی برای فردی که در راس این تشکیلات قرار دارد، امری ضروری به نظر می رسد. (سینگ[6] .1373).

     نتایج مطالعات، تحقیقات و بررسیهای انجام شده در دهه های اخیر ثابت
می کند که یافته های مدیریت کیفیت فراگیر در سازمانها و موسسات صنعتی
و تولیدی و سپس خدماتی بسیار مهم تلقی شده و نتایج قابل تاملی داشته است
(نجف بیگی، 1382).

«باریونووو و پرز»[7] (2003) با این اعتقاد که دستیابی به تعالی چالش پیش روی کتابخانه­های دانشگاهی در قرن 21 است، بر مبنای الگوی تعالی سازمانی و با همکاری گروهی از کتابداران دانشگاه های مختلف اسپانیا، دستنامه­ای را به منظور ارزیابی خدمات کتابخانه های دانشگاهی در اسپانیای جنوبی، تدوین نمودند که برای تهیة آن، رویکرد­های مختلف ارزیابی را بررسی و پس از پیاده سازی الگوی تعالی سازمانی، بـه­

منظور ارزیابی خدمات این کتابخانه­ها، به دلیل جامع بودن این الگو، پس از اعمال تغییراتی در آن، در راستای متناسب سازی آن برای ارزیابی خدمات کتابخانه­ای، دستنامه را بر مبنای آن تهیه نمودند.

«مِلو و سامپایو»[8](2003)، در پژوهشی با عنوان «ارزیابی و کیفیت عملکرد کتابخانه­ها»، پروژه­هایی را بررسی نمودند که در طی ده سال پیش از آن، در پرتغال و برزیل به ارزیابی و کیفیت عملکرد خدمات کتابخانه­های دانشگاهی پرداخته بودند. آنها ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه­ها را مفهومی می­دانند که امروزه نزد همة­ کتابداران پذیرفته شده و راهی است برای ارزیابی نیاز­ها و میزان رضایتمندی کاربران، و عملکرد بهتر کتابخانه­ها.

«دومنیکو» (2004) معتقد است در دهة 1990، با آغاز بررسی هایی که بر مبنای مدیریت کیفیت فراگیر و سنجش میزان رضایتمندی مراجعان انجام گرفت، فرهنگ سازمانی کیفیت به کتابخانه­ها وارد شد. به اعتقاد وی، الگوی تعالی سازمانی می­تواند به کتابخانه­ها کمک کند تا میزان پیشرفت خود در زمینة تعالی را به طور نظام مند
و در سطح جهانی بسنجند، نواقص خود را شناسایی و راه حلهای بهبود فعالیتهایشان را پیدا نمایند.

مدیریت کیفیت فراگیر فلسفه ای است که مدیریت با اتکاء آن در جهت دستیابی به کیفیت سعی می کند محیطی را آماده کند که در آن با بهبود مستمر و مشارکت همگانی سعی در استفاده بهینه از فرصتهای موجود و منابع در دسترس برای افزایش کیفیت با محور قرار دادن رضایت مشتریان دارد (سرمدی، 1384).

کتابخانه ها از نشانه های بالندگی فرهنگ وتمدن و مایه گسترش دانشها، قوام
آئین ها و استحکام باور ملتهاست و به منزله نهادی که در عصر انفجار دانش بیشترین بار رسالت سنگین اطلاع رسانی را به دوش می کشد. نیازمند اداره خوب، کارا و اثر بخش است (اونز، 1377).

بی شک بـکارگیری مـدل های مـدیریت کیفیـت فـراگیـر در مراکز خدماتی مانند

کتابخانه ها در ارزیابی وضعیت موجود، برنامه ریزی جهت هر گونه تغییر بنیادین، نوآوری، یادگیری سازمانی، دستیابی به اهداف که رضایتمندی کاربران وسطح بالای کیفیت خدمات ارائه شده از جمله آنهاست بسیار موثر خواهد بود.

لذا این سوال بوجود آمد که چگونه می توان به شکلی مدیریت کرد که کیفیت کار بهتر شود و مدیر از مسائل روزمره و تکراری وکلیشه ای از جمله حضور وغیاب کارکنان و ، اجرای مراسمات و ... این اعمال به شکلی انجام شود که علاوه بر توجه به کمیت اهمیت اصلی به کیفیت وکارایی جلب شود.                   

این تحقیق به منظور پاسخ به این سوال است که وجود مدیریت کیفیت فراگیردر کارآیی مدیران اکنون با گذشت دو قرن از سابقه ی کتابخانه های عمومی آشکار شده است که کتابخانه های عمومی نمی توانند تنها به صورت  یک مخزن کتاب باقی بمانند. زیرا چنانچه محتویات آن مورد استفاده قرار نگیرد، بی ارزش خواهد بود (تامپسون[9]، 1366) و این امر در کنار مشکلاتی که به صورت عام گریبانگیرکتابخانه ها می باشد. عاملی است که مدیریت کتابخانه های عمومی را به استفاده از شیوه های علمی و نظام مند ملزم می سازد.

با توجه به اینکه مدیریت، مرکز ثقل و بنیاد فعالیت های سازمان ها شمرده
می شود. با بررسی عملکرد مدیریت می توان وضعیت موجود را نشان داد و آن را با وضعیت مطلوب مقایسه نمود. در کتابخانه های  عمومی استان آذربایجان شرقی این ارزیابی می تواند ضمن آگاهی بخشیدن به مدیران کتابخانه ها از وضعیت موجود، آگاهی های لازم جهت اقدامهای آتی را نیز در اختیار آنها قرار دهد تا بر مبنای آن و با شناسایی نقاط قـوت و ضعـف
مدیریت کتابخانه هایشان در این زمینه، برای مدیریت مطلوب برنامه ریزی کنند و از این طریق کیفیت خدمات خود را ارتقاء بخشند. لذا هدف اصلی پژوهش حاضر، ارزیابی سطح  مؤلفه های مدیریت کیفیت فراگیر، در کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی است. برایی رسیدن به این هدف پژوهشی سه سوال پژوهشی زیرمطرح شد:

1-  وضعیت کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی در خصوص مؤلفه مدیریت کیفیت فراگیر(تعهد، مشتری گرایی، آموزش، واقع گرایی، مشارکت،
بهبود مستمر و کل) چگونه است؟

2-  آیا بین دیدگا­ههای مدیران زن و مرد در کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی در خصوص مدیریت کیفیت فراگیر و مؤلفه های آن تفاوت معناداری وجود دارد؟

3-  آیا بین دیدگاههای مدیران با مدرک تحصیلی مرتبط (کتابداری) و غیرمرتبط در کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی در خصوص مدیریت کیفیت فراگیر و مؤلفه های آن تفاوت معناداری وجود دارد؟

 

جامعه آماری مورد مطالعه و نمونه گیری

جامعه آماری این پژوهش کلیه مدیران شاغل در بخش های مختلف کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی بوده که 94 نفر می باشد و از روش سرشمار کامل برای نمونه گیری استفاده شد.

 

ابزار اندازه‌گیری

ابزار اصلی پژوهشگر در جمع­آوری داده­ها، پرسشنامه محقق ساخته می باشد که در ارتباط با مولفه های مدیریت کیفیت فراگیر و شاخص های آنهاست که با توجه به ادبیات تحقیق و متغییرهای آن به شرح تعهد، مشتری گرایی، مشارکت و همکاری، واقع گرایی، آموزش و بهبود مستمر می باشد. برای سنجش میزان روایی طرح
پرسش های مطرح شده، پرسشنامه را در اختیار دو تن از اساتید صاحبنظر و همچنین چند نفر از افراد مطلع و تحصیل کرده در رشته مدیریت آموزشی قرار دادیم و پس از جمع بندی نظرات آنان و ایجاد تغییراتی در پرسشنامه اولیه، پرسشنامه نهایی را تنظیم
و اجرا نمودیم. پایایی  مقیاسها با استفاده از روش آلفای کرونباخ روی20 نفر از
جامعه مورد پژوهش محاسبه شد و مقدار آن برای مقیاس های تعهد، مشتری گرایی، آموزش، واقع گرایی، مشارکت، بهبود مستمر و کل  به ترتیب  برابر 76/0، 73/0، 79/0،  78/، 80/0 ، 82/0، 75/0، به دست آمد که قابل قبول می باشد و نشان
می دهد که سوالات از نظر درونی با آزمون همبستگی معنا داری دارند. پایایی های بدست آمده برای هر مقیاس نشان می دهد که آزمونها از دقت کافی برای
اندازه گیری برخوردارند.

 

روش تجزیه و تحلیل

به منظور توصیف ویژگی‌های نمونه، ابتدا داده‌های جمع‌آوری شده با استفاده از شاخص‌های آمار توصیفی خلاصه و طبقه‌بندی و سپس با استفاده از شاخص‌های آمار استنباطی (آزمون t تک نمونه ای و manova) به تأًیید یا رد فرضیات پرداخته شده است. ضمناً این اطلاعات در محیط نرم‌افزاری SPSS با توجه به سوالات تحقیق، تجزیه و تحلیل گردید.

 

یافته ها

یافته های مطالعه حاضر در دو قسمت توصیفی و استنباطی در زیر ارائه می گردد.

الف) توصیف آماری متغیر های پژوهش:

حال به منظور اطلاع از متوسط عملکرد مدیران دارای مدرک کتابداری و پراکندگی نمرات آنها در هر یک از متغیر های پژوهش، سعی شد شاخص های توصیفی هر یک از متغیر ها ی پژوهش در جدول (1-1) ارائه شود.

جدول 1-1 با توجه به طیف سوالات و میانگین­های بدست آمده از نظرات مدیران، گویای نکات قابل توجهی است.

 متوسط نمره ابعاد مدیریت کیفیت در خصوص تعهد، واقع گرایی، مشارکت و مدیریت کیفیت جامع در کل از میانگین نظری پرسشنامه  بالاتر است. در مولفه مشتری مداری و بهبود مستمر تقریبا برابر میانگین نظری می باشد. همچنین جدول 1-1 نشان می دهد که میانگین مدیران مرد در متغیرهای مورد نظر غیر از بهبود مستمر از میانگین همین متغیرها در زنها تفاوت قابل ملاحظه ای وجود دارد. حال در اینکه این
تفاوت یک تفاوت واقعی است یا ناشی از شانس و خطای نمونه گیری از تحلیل های

استنباطی بهره گرفته می شود.

 

 

جدول1: شاخص­های توصیفی متغیرهای پژوهش برحسب جنس و کل

 

 

            شاخص ها

 

 

 متغیرها

حداقل، حداکثر و میانگین نظری نمره ها

زن

مرد

کل

 

حداقل نمره

حداکثر نمره

میانگین نظری

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف
 معیار

میانگین

انحراف
 معیار

مولفه های مدیریت

کیفیت جامع

تعهد

7

70

5/38

29/46

71/6

38/48

11/7

55/47

99/6

 

مشتری گرائی

8

80

44

00/38

78/10

51/46

40/11

03/43

84/11

 

آموزش

7

70

5/38

00/36

75/10

55/39

04/13

16/38

24/12

 

واقع گرائی

6

60

33

71/38

56/8

16/39

47/8

00/39

46/8

 

مشارکت

8

80

44

29/46

34/12

95/51

32/13

94/49

18/13

 

بهبود مستمر

6

60

33

58/34

81/10

14/33

61/13

63/33

67/12

 

 

مدیریت کیفیت

جامع در کل

42

420

231

73/246

30/41

68/273

42/50

263

49/48

                                 

 

ب) تحلیل استنباطی داده ها:

سوال 1- وضعیت کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی در خصوص مؤلفه مدیریت کیفیت جامع(تعهد، مشتری گرایی، آموزش، واقع گرایی، مشارکت، بهبود مستمر و کل )چگونه است؟

در فرایند تحلیل داده ها، نمره افراد در کل سوالات مربوط به مؤلفه تعهد
مدیریت کیفیت جامع در طیف اندازه گیری 1 تا 10 محاسبه گردید در همین
 رابطه به منظور مقایسه میانگین نمونه با شاخص استاندارد وضعیت مطلوب
(نمره میانگین نظری)جهت تعیین میزان وضعیت کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی در خصوص مؤلفه مدیریت کیفیت فراگیر از آزمون تی تک
نمونه ای استفاده می شود.

 

جدول2: نتایج آزمون تی تک نمونه ای مربوط به کتابخانه های عمومی استان

آذربایجان شرقی در خصوص مؤلفه های مدیریت کیفیت فراگیر

(تعهد، مشتری گرایی، آموزش ، واقع گرایی، مشارکت، بهبود مستمر و کل ).

 

شاخصمؤلفه

فراوانی

میانگین

انحراف استاندارد

t

df

سطح معناداری

مؤلفه های مدیریت

کیفیت جامع

تعهد

94

55/47

99/6

01/12

93

000/0

مشتری گرایی

94

03/43

84/11

66/-

93

508/0

مشارکت

94

94/49

18/13

93/3

93

000/0

آموزش

94

16/38

24/12

23/-

93

813/0

واقع گرایی

94

39

48/8

65/6

93

000/0

بهبود مستمر

94

63/33

67/12

43/0

93

665/0

مدیریت کیفیت جامع

در کل

94

263

49/48

02/5

93

000/0

 

با توجه به نتایج آزمونT تک نمونه ای، تفاوت معناداری بین وضعیت موجود (میانگین نمونه) و مطلوب (میانگین نظری)در مؤلفه های تعهد، مشارکت و همکاری، واقع گرایی و کل با احتمال 99 درصد تفاوت معناداری وجود دارد. بنابر این با توجه به میانگین نمونه و مقایسه آن با شاخص استاندارد(میانگین نظری) می توان گفت وضعیت موجود بالاتر از وضعیت استاندارد مطلوب(میانگین نظری) بوده و این فاصله از لحاظ آماری نیز معنادار است. در نتیجه نتایج بیانگر آن است که وضعیت کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی در خصوص مؤلفه تعهد،  مشارکت و همکاری،  واقع گرایی و کل مدیریت کیفیت جامع در حد نسبتاً بالاتری از میانگین و در حد مطلوب قرار دارد. و علاوه بر این نتایج جدول 2-1 نشان می دهد که مؤلفه های مشتری گرایی، آموزش و بهبود مستمردر سطح معناداری 01/0 در حد نامطلوب ارزیابی می شود.

سوال2- آیا بین دیدگا­ههای مدیران زن و مرد در کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی در خصوص مدیریت کیفیت جامع  و مؤلفه های آن تفاوت
معنا داری وجود دارد؟

برای آزمون مقایسه تفاوت میانگین های نمرات زنان و مردان در متغیرهای
وابسته ابعاد مدیریت کیفیت جامع (تعهد، مشتری گرایی، آموزش، مشارکت و همکاری، بهبود مستمر، واقع گرایی، کیفیت مدیریت جامع در حالت کلی) از تحلیل واریانس چند متغیری استفاده شد. در این نوع تحلیل در مرحله اول، وجود یا عدم وجود معناداری ترکیب خطی متغیرهای وابسته براساس متغیر مستقل جنس، و در مرحله بعد پس از تفکیک متغیرهای وابسته، تحلیل آنها در سطوح متغیر مستقل
از طریق تحلیل واریانس بررسی می­گردد. به عبارت دیگر نتایج چنین نوع تحلیلی
می تواند توضیح دهد که آیا متغیرهای مستقل بر ترکیب خطی متغیرهای وابسته تاثیر دارند یا خیر.

در پاسخ به سوال پژوهش حاضر، محقق از بین آماره­های چهارگانه (پیلایی[10]، لامبدا ویلکز[11]، هاتلینگ[12] و ریشه ری[13]) آماره لامبدا ویلکز به خاطر عمومیت استفاده از آن برای محاسبه F انتخاب کرده است.

 

جدول3 : تحلیل چند متغیری بر روی نمرات ابعاد مدیریت کیفیت جامع

با در نظر گرفتن جنس به عنوان متغیرمستقل براساس آماره ویلکز لامبدا

 

  شاخص

متغیر

مقدار

F

فرضیه df

خطای df

سطح معناداری

جنس

856/0

43/1

6

51

221/0

­­­

براساس جدول فوق می­توان گفت که آماره ویلکز لامبدا با (05/0P>،43/1= (F(6,51) نشان می­دهد که می­توان فرضیه مشابه بودن میانگین­های جامعه بر اساس متغیرهای وابسته برای دو جنس را تایید کرد. در نتیجه بین دو جنس در متغیرهای مورد نظر با احتمال 95 درصد تفاوت معناداری وجود ندارد و اگر تفاوت هم که مشاهده می شود ناشی از خطای نمو نه گیری و یا شانس می باشد. این یافته نشان می دهد که زنان و مردان نسبت به مؤلفه های مدیریت کیفیت به یک اندازه ارزش قائل اند.

سؤال3- آیا بین دیدگاه­های مولفه های با مدرک تحصیلی مرتبط (کتابداری) و غیرمرتبط در کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی در خصوص مدیریت کیفیت جامع ومؤلفه های آن تفاوت معناداری وجود دارد؟

برای آزمون مقایسه تفاوت میانگین های نمرات مدیران با مدرک تحصیلی کتابداری و سایر مدارک تحصیلی در متغیرهای وابسته ابعاد مدیریت کیفیت فراگیر
( تعهد، مشتری گرایی، آموزش ، مشارکت و همکاری، بهبود مستمر، واقع گرایی، کیفیت مدیریت فراگیردر حالت کلی) از تحلیل واریانس چند متغیری استفاده شد. در این نوع تحلیل در مرحله اول، وجود یا عدم وجود معناداری ترکیب خطی متغیرهای وابسته براساس متغیر مستقل جنس، و در مرحله بعد پس از تفکیک متغیرهای وابسته، تحلیل آنها در سطوح متغیر مستقل از طریق تحلیل واریانس بررسی می­گردد. به عبارت دیگر نتایج چنین نوع تحلیلی می­تواند توضیح دهد که آیا متغیرهای مستقل بر ترکیب خطی متغیرهای وابسته تاثیر دارند یا خیر.

در پاسخ به سوال پژوهش حاضر، محقق از بین آماره­های چهارگانه (پیلایی، لامبدا ویلکز، هاتلینگ و ریشه ری) آماره لامبدا ویلکز به خاطر عمومیت استفاده از آن برای محاسبه F انتخاب کرده است.

 

جدول 4. تحلیل چند متغیری بر روی نمرات مولفه های  مدیریت کیفیت جامع

با در نظر گرفتن رشته تحصیلی به عنوان متغیرمستقل براساس آماره ویلکز لامبدا

 

                                   شاخص

 متغیر

مقدار

F

فرضیه df

خطای df

سطح معناداری

رشته تحصیلی مرتبط و غیرمرتبط

823/0

83/1

6

51

112/0

 

براساس جدول فوق می­توان گفت که آماره ویلکزلامبدا با(05/0P>،83/1= F(6,51))  نشان می­دهد که می­توان فرضیه مشابه بودن میانگین­های جامعه بر اساس متغیرهای وابسته برای رشته تحصیلی را تایید کرد. در نتیجه بین رشته تحصیلی مرتبط و غیر مرتبط در متغیرهای مورد نظر با احتمال 95 درصد تفاوت معنا داری وجود ندارد و اگر تفاوت هم که مشاهده می شود ناشی از خطای نمو نه گیری و یا شانس می باشد. این یافته
نشان می دهد که مدیرانی که دارای مدرک کتابداری هستند و آنهایی که دارای مدرک غیرکتابداری هستند، نسبت به توصیف مؤلفه های مدیریت کیفیت یکسان عمل کردند.

 

بحث و نتیجه گیری

نتایج به دست آمده از سوال نخست تحقیق، نشان می دهد که تفاوت معناداری بین وضعیت موجود (میانگین نمونه) و وضعیت مطلوب(میانگین نظری) در مؤلفه های تعهد،  مشارکت و همکاری،  واقع گرایی و کل در سطح معناداری 01/0 وجود دارد. بنابر این با توجه به میانگین نمونه و مقایسه آن با شاخص استاندارد (میانگین نظری)  می توان گفت وضعیت موجود بالاتر از وضعیت استاندارد مطلوب (میانگین نظری) بوده و این فاصله از لحاظ آماری نیز معنادار است. در نتیجه نتایج بیانگر آن است که وضعیت کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی در خصوص مؤلفه تعهد، مشارکت و همکاری، واقع گرایی و کل مدیریت کیفیت فراگیر در حد نسبتاً بالاتری از میانگین و در حد مطلوب قرار دارد. و همچنین یافته پژوهشی نشان می دهد که مدیران کتابخانه ها علاوه بر اینکه نسبت به سازمان خود وفادار می باشند و از بودن در چنین سازمانی بر خود می بالند، برای دستیابی به اهداف گروهی یکدیگر را یاری
می دهند و همچنین در پذیرش مسئولیت کار شریک هستند و نیز در برنامه ریزی های عملیاتی، استخراج آمار و اطلاعات دقیق و در حات کلی انتظارات مراجعان را بر آورد می سازند. این یافته از نظر شدت رابطه با نتایج مطالعات همچون نوری(1384)، حیدری و همکاران(1381)، صباغیان و همکاران (1373)، خورشیدی (1379)، احمدی و همکاران (1382)، تابنده(1383) و آخشیک (1386) هماهنگ است.

سوال دوم پژوهش که به بررسی تفاوت های جنسیتی در مؤلفه های مدیریت کیفیت فراگیر می پردازد، نشان می دهد بین دو جنس در متغیرهای مورد نظر
با احتمال 95 درصد تفاوت معناداری وجود ندارد و اگر تفاوت هم که مشاهده
می شود ناشی از خطای نمو نه گیری و یا شانس می باشد. این یافته نشان می دهد که مدیران زن و مرد دیدگاه یکسانی نسبت به مدیریت کیفیت فراگیر دارند. و زنان
و مردان به یک اندازه می توانند رضایت ارباب رجوع را کسب کنند. این یافته از
نظر شدت رابطه با نتایج مطالعات همچون اشرفی ریزی(1382) و بندپی (1386) هماهنگ است.

سوال سوم تحقیق مبنی بر تأثیر نوع مدرک تحصیلی (مرتبط و غیرمرتبط)
برمؤلفه های مدیریت کیفیت فراگیر در سطح 05/0 حمایت لازم را دریافت نکرد.
در تفسیر این یافته پژوهشی می توان گفت که مدیران که دارای مدرک
کتابداری هستند و آنهایی که دارای مدارک غیر کتابداری اند دیدگاه یکسانی
نسبت به مدیریت کیفیت فراگیردارند و به یک اندازه می توانند رضایت ارباب رجوع را کسب کنند.

با توجه به اینکه وضعیت مدیریت کیفیت فراگیر در کتابخانه های عمومی
 استان آذربایجان شرقی خوب ارزیابی می شود با این همه نیاز است مسئولین امر
با استفاده از نیروهای خلاق و توانا و صاحب تجربه به طراحی و اجرای برنامه های مناسب در هر 6 مولفه TQM پردازند و به همین علت پیشنهادات و راهکارهای زیر بیان می گردد.

-   حمایت و پشتیبانی مسئولین اداره کل از اجرای مدیریت کیفیت فراگیر

-  رعایت عدالت در برخورد با کارکنان و ارتباط مدیریت با کارکنان و
ارباب رجوع

-   اهمیت دادن به نظرات و پیشنهادهای کارکنان

-   برگزاری همایش ها، سمینارها و کارگاههای آموزشی مرتبط با نیاز های کارکنان

-   ایجاد روحیه ﭘﮋوهش و ایجاد فرصت های مناسب جهت تقویت خلاقیت و ابتکار بین کارکنان

-  توسعه فضای داخلی کتابخانه ها و اختصاص فضایی مناسب جهت تشکیل
گروه های علمی برای مطالعه و بررسی کتاب

-   تشویق و فراهم سازی ادامه تحصیل کارکنان و حمایت مالی از آنها

-   آموزش مداوم و ضمن خدمت، جهت بروز رسانی معلومات کتابداران

منابع

 

آخشیک، سمیه سادات، (1386)، بررسی مقایسه­ای سنجش عملکرد مدیریت
          فناوری اطلاعات در کتابخانه
­های دانشگاه­های شهید چمران اهواز و
          علوم پزشکی با استفاده از الگوی تعالی سازمانی (
EFQM). پایان نامه
          کارشناسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران.

 احمدی، غ. رجایی پور، س. اکبری، ا.، (1382)، بررسی راه های بهبود کیفیت
          مدیریت دبیرستانهای شهر اصفهان از دیدگاه کارکنان آموزش و
          پرورش. فصلنامه مدیریت درآموزش و پرورش، شماره33 و34، ص143 و144.

اشرفی ریزی، حسن.(1382) بررسی میزان رضایت شغلی کتابداران شاغل در
          کتابخانه های عمومی وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در
          استان اصفهان.
پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی، دانشکده
          علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه تهران.

اونز، ادواردز، (1377)، فنون مدیریت برای کتابداران، ترجمه فرشته ناصری،
          مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.

تابنده، فاطمه، (1383)، مقایسه وضعیت موجود و مطلوب کتابخانه­های دانشگاه
          شیراز در اعمال مدیریت کیفیت فراگیر (
TQM)از دیدگاه مدیران
          وکارشناسان
، مجله علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران،
          3 (3و4)، ص. 133-154.

تامپسون، جیمز، (1366)، تاریخ اصول کتابداری، ترجمه محمود حقیقی، تهران :
          مرکز نشر دانشگاهی.

حیدری تفرشی، غ.، یوسفی سعیدآبادی، ر.، خدیوی، ا.، (1381)، نگرش نوین
          به نظریات سازمان و مدیریت در جهان امروز. تهران: انتشارات
          فرا شناختی اندیشه.

خدیوی، ا.، (1381)، درآمدی بر رفتار سازمانی. تبریز: انتشارات شایسته.

خورشیدی، ع.، (1379)، مدیریت کیفی در آموزش عالی ایران. مجله
          دانش مدیریت، سال دوازدهم، شماره 47، ص 43.

سرمدی، محمدرضا، (1384)، روابط انسانی در سازمانهای آموزشی، تهران:
          انتشارات دانشگاه پیام نور.

سینگ، موهیندر، (1373)، مدیریت کتابخانه و نظام اطلاع رسانی (نظریه و عمل)،
          ترجمه غلامرضا فدائی عراقی، تهران: دبیرخانه هیات امنای کتابخانه های
          عمومی کشور.

صباغیان، ز.، آقا، م.، بختیاری، ا.، طالبی، س.، (1373)، تاثیر آموزش ضمن خدمت
          بر افزایش موفقیت و کارایی مدیران، فصلنامه مدیریت در آموزش و
          پرورش، سال چهارم، شماره 7 .

نجف بیگی، رضا، (1382)، سازمان و مدیریت، تهران دانشگاه آزاد اسلامی،
          مرکز انتشارات علمی.

نوری، رسول، (1384)، میزان آمادگی کتابخانه­های دانشگاهی علوم پزشکی
          تهران برای پیاده سازی مدیریت کیفیت فراگیر(
TQM مدیریت و
          اطلاعات در بهداشت و درمان، 2 (1)، ص. 54-64.

 

Barrionuevo, M. D; P'erez, A. M. (2003). Evaluation of Academic Libraries*in*Andalusia*(Southern*Spain):*An*  EFQM-compliant manual, Availableat: http://www.arl.org/states/north/program.html Retrieved 17 Nov 2006

Brophy, Peter and Kate coulling. (1996).Quality Management.  Aldershot: Aslip Gower.

Evans, Margaret.(2000). Quality Management and Self Assessment Tools for Public Libraries. In: 66 IFLA Council and General Conference (Jerusalem,Israel,13-18August), Availableat: http://www.ifla.org/IV/ifla.

Domenico, Giovanni. (2004). Self-Assessment, Skill, Excellence: The EFQM Model in the Libraries, Available at:Retrieved 30 Oct 2006. http://www.aib.boll/2004/0404443.html.

Evans, Margaret. (2000). Quality Management and Self Assessment Tools for Public Libraries. In: 66 IFLA Council and General Conference (Jerusalem, Israel, 13-18August), Available at: http://www.ifla.org/ IV/ifla 66/papers/112-126e.html. Retrieved 11 Nov 2006.

Mello, L; Sampaio, M. (2003). Evaluation and Quality Libraries Performance: A View from Portugal and Brazil, Available at:http://eprints.rclis.org/archive/00003633/02/PosterMeloSampaio- Northumbria-4.pdf

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



1-     عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز

2-     کارشناس ارشد مدیریت آموزشی

1-    Quality

1-    Evans

1-    Brophy & coulling       

2-    Singh, mohinder       

3-    Barrionuevo & P'erez       

1-    Mello, L; Sampaio, M       

1-    Thampson       

1-    Pillai’s Trace       

2-    Wilks’ Lambda      

3-    Hotelling’s Trace       

4-    Roy’s Largest Root       

 

آخشیک، سمیه سادات، (1386)، بررسی مقایسه­ای سنجش عملکرد مدیریت
          فناوری اطلاعات در کتابخانه
­های دانشگاه­های شهید چمران اهواز و
          علوم پزشکی با استفاده از الگوی تعالی سازمانی (
EFQM). پایان نامه
          کارشناسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران.

 احمدی، غ. رجایی پور، س. اکبری، ا.، (1382)، بررسی راه های بهبود کیفیت
          مدیریت دبیرستانهای شهر اصفهان از دیدگاه کارکنان آموزش و
          پرورش. فصلنامه مدیریت درآموزش و پرورش، شماره33 و34، ص143 و144.

اشرفی ریزی، حسن.(1382) بررسی میزان رضایت شغلی کتابداران شاغل در
          کتابخانه های عمومی وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در
          استان اصفهان.
پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی، دانشکده
          علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه تهران.

اونز، ادواردز، (1377)، فنون مدیریت برای کتابداران، ترجمه فرشته ناصری،
          مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.

تابنده، فاطمه، (1383)، مقایسه وضعیت موجود و مطلوب کتابخانه­های دانشگاه
          شیراز در اعمال مدیریت کیفیت فراگیر (
TQM)از دیدگاه مدیران
          وکارشناسان
، مجله علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران،
          3 (3و4)، ص. 133-154.

تامپسون، جیمز، (1366)، تاریخ اصول کتابداری، ترجمه محمود حقیقی، تهران :
          مرکز نشر دانشگاهی.

حیدری تفرشی، غ.، یوسفی سعیدآبادی، ر.، خدیوی، ا.، (1381)، نگرش نوین
          به نظریات سازمان و مدیریت در جهان امروز. تهران: انتشارات
          فرا شناختی اندیشه.

خدیوی، ا.، (1381)، درآمدی بر رفتار سازمانی. تبریز: انتشارات شایسته.

خورشیدی، ع.، (1379)، مدیریت کیفی در آموزش عالی ایران. مجله
          دانش مدیریت، سال دوازدهم، شماره 47، ص 43.

سرمدی، محمدرضا، (1384)، روابط انسانی در سازمانهای آموزشی، تهران:
          انتشارات دانشگاه پیام نور.

سینگ، موهیندر، (1373)، مدیریت کتابخانه و نظام اطلاع رسانی (نظریه و عمل)،
          ترجمه غلامرضا فدائی عراقی، تهران: دبیرخانه هیات امنای کتابخانه های
          عمومی کشور.

صباغیان، ز.، آقا، م.، بختیاری، ا.، طالبی، س.، (1373)، تاثیر آموزش ضمن خدمت
          بر افزایش موفقیت و کارایی مدیران، فصلنامه مدیریت در آموزش و
          پرورش، سال چهارم، شماره 7 .

نجف بیگی، رضا، (1382)، سازمان و مدیریت، تهران دانشگاه آزاد اسلامی،
          مرکز انتشارات علمی.

نوری، رسول، (1384)، میزان آمادگی کتابخانه­های دانشگاهی علوم پزشکی
          تهران برای پیاده سازی مدیریت کیفیت فراگیر(
TQM مدیریت و
          اطلاعات در بهداشت و درمان، 2 (1)، ص. 54-64.

 

Barrionuevo, M. D; P'erez, A. M. (2003). Evaluation of Academic Libraries*in*Andalusia*(Southern*Spain):*An*  EFQM-compliant manual, Availableat: http://www.arl.org/states/north/program.html Retrieved 17 Nov 2006

Brophy, Peter and Kate coulling. (1996).Quality Management.  Aldershot: Aslip Gower.

Evans, Margaret.(2000). Quality Management and Self Assessment Tools for Public Libraries. In: 66 IFLA Council and General Conference (Jerusalem,Israel,13-18August), Availableat: http://www.ifla.org/IV/ifla.

Domenico, Giovanni. (2004). Self-Assessment, Skill, Excellence: The EFQM Model in the Libraries, Available at:Retrieved 30 Oct 2006. http://www.aib.boll/2004/0404443.html.

Evans, Margaret. (2000). Quality Management and Self Assessment Tools for Public Libraries. In: 66 IFLA Council and General Conference (Jerusalem, Israel, 13-18August), Available at: http://www.ifla.org/ IV/ifla 66/papers/112-126e.html. Retrieved 11 Nov 2006.

Mello, L; Sampaio, M. (2003). Evaluation and Quality Libraries Performance: A View from Portugal and Brazil, Available at:http://eprints.rclis.org/archive/00003633/02/PosterMeloSampaio- Northumbria-4.pdf