ویژگی‌های روان‌سنجی مقیاس شیفتگی تحصیلی در دانشجویان

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

2 استادیار گروه روانشناسی، واحداصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

3 استادیار گروه روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

4 دانشیار گروه روانشناسی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

چکیده

شیفتگی زمانی رخ می‌دهد که افراد به تکالیف یا فعالیت‌های کنترل‌پذیر اما چالش‌انگیزی اشتغال یابند که مستلزم داشتن مهارت قابل‌ ملاحظه است و با انگیزه درونی همراه است (سیکزنت میهالی، ۱۹۹۰). هدف مطالعه حاضر بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی (پایایی و روایی) مقیاس شیفتگی فرم کوتاه مارتین و جکسون (2008) در حوزه تحصیلی است. طرح تحقیق از نوع توصیفی مقطعی است که تعداد 291 نفر دانشجوی دانشگاه فرهنگیان خراسان جنوبی به صورت داوطلب در آن مشارکت نموده‌اند. نسخه فارسی مقیاس به روش ترجمه و ترجمه وارونه تنظیم شده است. پایایی مقیاس با استفاده از روش همسانی درونی و دونیمه کردن آزمون و اعتبار سازه به وسیله همبستگی با مقیاس انگیزش تحصیلی (ابعاد انگیزش درونی و بی‌انگیزگی) محاسبه شده است. در تحلیل انجام شده، ضریب همسانی درونی کل مقیاس بر حسب آلفای کرونباخ 85/0 و ضریب گاتمن برای ارزیابی پایایی تنصیفی 82/0 به دست آمد. همبستگی مثبت این مقیاس با انگیزش درونی 83/0 حاکی از روایی همگرا و همبستگی آن با بی‌انگیزگی 85/0- حاکی از روایی واگرای آزمون است. تحلیل عامل تأییدی ساختار تک عاملی را تأیید نمود. نتایج مطالعه حاضر نشان داد که نسخه فارسی مقیاس شیفتگی در حوزه تحصیلی از روایی و پایایی خوبی برخوردار است و از مقیاس مذکور می‌توان در بررسی شیفتگی تحصیلی دانشجویان در موقعیت‌های یاددهی- یادگیری استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Examining the psychometric features of Academic Flow Questionnaire in Students

نویسندگان [English]

  • Farrokhroo Jalili 1
  • Mozhgan Arefi 2
  • Amir Ghomrani 3
  • Golamreza Maneshi 4
1 Esfahan
2 Esfahan
3 Esfatan
4 Esfahan
چکیده [English]

Flow occurs when individuals are engaged in controllable but challenging activities and tasks which Requires considerable skill and associates with intrinsic motivation (Csikszentmihalyi, 1990). The current study aims to consider psychometric features (reliability and validity) of Martin & Jackson’s flow short scale (2008) in academic field. Research plan is descriptive cross -sectional and 291 students of Farhangian University Southern Khorasan branch participated voluntarily in this study. Persian version was presented via translation and back translation. Reliability of scale and construct validity were evaluated by internal consistency, split-have’s method and correlation with academic motivation scale (intrinsic motivation and a motivation Dimension), respectively. Total internal consistency coefficient of scale according to Cronbach’s coefficient alpha was 0.85 and Gutman coefficient for assessing reliability was obtained 0.82. Positive correlation of this scale with internal motivation (0.83) is representative of convergent validity and its correlation with a motivation (-0.85) is demonstrator of divergent validity of scale. Confirmatory factor analysis (CFA) confirms single- factor structure. Results obtained from present study showed that Persian version of flow scale in academic field enjoys good validity and reliability, foresaid scale can be used to consider students’ academic flow in teaching – learning situations

کلیدواژه‌ها [English]

  • Academic flow
  • validity
  • reliability
  • Psychometric features

سیکزنت میهالی[1] (1990) تجربه شیفتگی را در مرکز روانشناسی مثبت قرار داد و آن را به عنوان حالتی از هوشیاری تعریف کرد که در آن فرد کاملاً در یک فعالیت غرق می‌شود، به طوری که در آن حال هیچ چیز دیگری مهم به نظر نمی‌رسد. این تجربه به خودی خود بسیار لذت‌بخش بوده و باعث می‌شود افراد با وجود هزینه زیاد، فقط به خاطر خود فعالیت در آن درگیر شوند. ناکامورا[2] و سیکزنت میهالی (2002) شیفتگی را به عنوان درگیری عمیق یک فرد در یک فعالیت ذاتاً با ارزش تعریف کردند. تجارب شیفتگی هنگامی رخ می‌دهد که به تکالیف قابل کنترل اما چالش‌انگیز یا فعالیت‌هایی که مستلزم مهارت قابل‌ملاحظه ای همراه با انگیزش درونی است، اشتغال می‌یابیم (سیکزنت میهالی، 1990). این فعالیت‌ها به طور معمول شامل هدف‌های روشن و بازخوردهای قوی هستند. این تجارب به سطح بالایی از تمرکز نیاز دارند که درنتیجه‌ تداوم آن، به خود یا به زندگی روزمره خود نمی‌اندیشیم،  ادراک زمان نیز به هنگام تجربه شیفتگی تغییر می‌کند. ویژگی معرف فعالیت‌هایی که به تجربه شیفتگی منجر می‌شوند این است که اگرچه در آغاز ممکن است تکلیف به دلایل دیگری انجام شود اما پس از مدتی این فعالیت‌ها به خودی خود تبدیل به هدف می‌گردند (کار[3]، 1385). سیکزنت میهالی (2000) ویژگی­های اصلی[4] شیفتگی را به شرح زیر بیان نمود: در تجربه­ شیفتگی نسبت چالش موجود در یک فعالیت و مهارت مورد نیاز برای انجام دادن آن فعالیت تقریباً یک به یک و چالش و مهارت بالاتر از حد متوسط است. تکالیفی که به تجارب شیفتگی منجر می­شوند، دارای هدف‌های روشن هستند نه مبهم و بازخورد حاصل از حرکت به سوی این هدف­ها فوری است، نه درنگیده. از آنجایی که تکالیفی که به تجربه­های شیفتگی منجر می­شوند مستلزم فعالیت در جهت اهداف مشخص و دریافت بازخورد آنی درباره­ی حرکت به سمت این هدف­ها هستند، تمرکز در سطح عمیقی لازم است. این امر به از دست دادن خودآگاهی منجر می­شود. از سویی وقوع تجربه­ی شیفتگی منجر به تحریف ادراک زمان در افراد می‌شود به طوری که ساعت­ها مانند دقیقه می‌گذرند و در افراد احساس کنترل کامل بر تکلیف و همچنین احساس رضایت­بخش بودن تکلیف، ایجاد می‌شود و فرد از پاداش‌های بیرونی بی‌نیاز می‌گردد. شیفتگی ناشی از تعادل[5] بین مهارت مورد نیاز برای انجام فعالیت و چالش[6] ناشی از فعالیت است، به‌طوری‌که اگر چالش بیشتر از مهارت باشد اضطراب[7] ایجاد می­شود، اگر چالش کمتر از مهارت باشد، کسالت[8] ایجاد می‌شود و اگر چالش و مهارت هردو کم باشد، بی‌علاقگی[9] ظاهر می‌شود (چیانگ، لین، چنگ و لیو[10]، 2012). تحقیقات نشان داده است که تجربه حالت شیفتگی با عملکرد مطلوب ارتباط مثبت دارد (اسچونیل[11]، مایر و ترنر، 2006). شیفتگی، رشد شخصی و دستیابی به تسلط را امکان‌پذیر می‌سازد. هنگامی‌که شخص درگیر در حالت شیفتگی است، برای حفظ چالش در حد مناسب باید سختی کاری که در دست دارد، به طور مداوم افزایش یابد. چالش‌های سخت‌تر، مهارت فرد را افزایش می‌دهد. شخص در حالت ظهور تجربه شیفتگی، شایستگی و به عبارت دیگر کارآمدی بیشتری احساس می‌کند و همچنین به احتمال زیاد رشد شخصی را تجربه می‌کند. علاوه بر این، احتمالاً تجربه شیفتگی به انگیزه‌های بعدی بالاتری منجر می‌شود (سیکزنت میهالی، ابوحامد[12] و نکمورا، 2005).

در فرهنگ‌هایی که هدف‌ها، نقش‌ها، قوانین و آداب ‌ورسوم با مهارت‌های مردم جامعه همخوانی دارند، فرصت‌های بیشتری جهت تجربه شیفتگی برای شهروندان فراهم می‌شود. فرزندان خانواده‌هایی که